Interpelacja w sprawie wydzielenia aktywów węglowych i planu dla elektrowni po 2028 r.
Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 25 lipca 2025 roku w sprawie rzekomego braku ekonomicznego uzasadnienia dla wydzielenia aktywów węglowych ze spółek energetycznych oraz potrzeby długoterminowego planu dla funkcjonowania elektrowni węglowych po 2028 r.
W ostatnich latach trwa w Polsce intensywna debata publiczna i ekspercka dotycząca transformacji energetycznej, ze szczególnym uwzględnieniem przyszłości aktywów węglowych pozostających w strukturze państwowych koncernów energetycznych. W ramach dotychczasowych zapowiedzi politycznych oraz analiz branżowych rozważano możliwość wydzielenia elektrowni węglowych do osobnego podmiotu – Narodowej Agencji Bezpieczeństwa Energetycznego – jako jednego z instrumentów umożliwiających dalszy rozwój źródeł odnawialnych i dekarbonizację miksu energetycznego. Jestem zwolennikiem pełnej ochrony polskiego sektora węglowego i inwestowania w wytwarzanie taniej polskiej energii elektrycznej i ciepła z polskiego węgla kamiennego i brunatnego.
Tymczasem biorąc pod uwagę dotychczasowe stanowisko rządu wynika, że obecnie nie istnieją podstawy ekonomiczne do realizacji tej koncepcji, a plany wydzielenia aktywów węglowych z państwowych spółek energetycznych są – przynajmniej na ten moment – zawieszone. Argumentem wskazywanym przez resort jest opłacalność produkcji energii z węgla w obecnych warunkach rynkowych. W świetle powyższego pojawiają się jednak istotne pytania o długoterminowe skutki tej decyzji – zarówno z punktu widzenia interesu publicznego, bezpieczeństwa energetycznego kraju, jak i przyszłego dostępu do kapitału dla państwowych koncernów energetycznych.
Mając na uwadze powyższe, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:
1. Na jakich danych i analizach opiera się obecna ocena, że brak jest ekonomicznych podstaw do wydzielenia aktywów węglowych z państwowych spółek energetycznych?
2. Czy resort aktywów państwowych dokonał przeglądu możliwych scenariuszy rozwoju sytuacji rynkowej po 2028 roku – w tym przewidywanych zmian kosztów emisji CO2, cen energii elektrycznej oraz rozwoju odnawialnych źródeł energii – i jakie wnioski z tego przeglądu wyciągnięto?
3. Czy analizowano alternatywne warianty organizacyjne lub strukturalne, które – nawet przy obecnym poziomie rentowności – umożliwiałyby wyprowadzenie aktywów węglowych w sposób neutralny dla interesów Skarbu Państwa oraz inwestorów?
4. Jakie skutki finansowe i inwestycyjne dla spółek energetycznych przewiduje ministerstwo w przypadku dalszego utrzymywania aktywów węglowych w ich strukturze – w szczególności w kontekście absurdalnych polityk ESG, strategii dekarbonizacji oraz możliwości pozyskiwania środków zewnętrznych?
5. Czy planowane jest przedstawienie kompleksowej strategii funkcjonowania i finansowania elektrowni węglowych po 2028 roku, kiedy to – zgodnie z unijnymi regulacjami – zakończony zostanie system wynagradzania za moc dla jednostek wysokiej emisji?
6. Czy rząd prowadzi rozmowy lub planuje negocjacje z instytucjami unijnymi w sprawie dopuszczalnych form wsparcia dla sektora węglowego po 2028 roku, w kontekście utrzymania stabilnych dostaw energii i bezpieczeństwa systemu elektroenergetycznego?
7. Jakie działania zostały podjęte lub są planowane w celu zabezpieczenia interesów społeczności lokalnych i regionów, w których znajdują się elektrownie węglowe – zwłaszcza w kontekście potencjalnego ograniczenia działalności tych jednostek w perspektywie najbliższych lat?
8. Czy ministerstwo przewiduje, że pozostawienie aktywów węglowych w strukturze koncernów energetycznych może negatywnie wpłynąć na ich wycenę rynkową, zdolność kredytową lub dostęp do finansowania projektów inwestycyjnych – i jeśli tak, to jakie środki zaradcze są planowane?
9. Jakie mechanizmy zarządzania ryzykiem są obecnie przygotowywane w spółkach, które utrzymują w swojej strukturze elektrownie węglowe – zarówno w aspekcie finansowym, jak i regulacyjnym?
10. Czy ministerstwo przychyli się do mojego postulatu jak najszybszej likwidacji ustawowego obowiązku zakupu uprawnień CO2 przez wytwórców w Polsce po ważnym wyroku Trybunału Konstytucyjnego 10 czerwca 2025 r.?
Oto odpowiedź Ministerstwa Aktywów Państwowych z dnia 28 sierpnia 2025 roku:
Dnia 9 maja 2024 r. Minister Aktywów Państwowych powołał Zespół do spraw wydzielenia aktywów węglowych ze spółek z udziałem Skarbu Państwa sektora energetycznego („Zespół”), którego rolą było m.in. dokonanie przeglądu i aktualizacji założeń i działań opisanych w Transformacji. W skład Zespołu weszli m.in. Minister Przemysłu oraz Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej. W posiedzeniach uczestniczyli także przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Finansów oraz Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A.
Istotą procesu opisanego w Transformacji miało być utworzenie podmiotu o roboczej nazwie Narodowa Agencja Bezpieczeństwa Energetycznego („NABE”), którego celem było zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego Polski w okresie transformacji energetycznej. NABE miało przyspieszyć transformację w kierunku źródeł zero- i niskoemisyjnych przy zachowaniu bezpieczeństwa energetycznego kraju. Zakładano utworzenie jednego podmiotu skupiającego aktywa węglowe wszystkich grup energetycznych, zdolnego do samodzielnego funkcjonowania bez subsydiowania – rentowne jednostki miały pokrywać lukę operacyjną nierentownych do czasu ich wyłączenia. Model finansowy NABE przygotowano na wrzesień 2022 r., lecz czynniki polityczno-gospodarcze (wojna w Ukrainie, pandemia COVID-19, inflacja) doprowadziły do rekordowych cen energii w 2022 r. (ponad 1 100 PLN/MWh). Od 2023 r. ceny zaczęły spadać poniżej poziomu przyjętego w modelu, a prognozy produkcji z węgla również zostały obniżone, co skutkuje utratą rentowności podmiotu.
Analiza rentowności 14 elektrowni węglowych, które miały wejść w skład NABE, wykazała sumaryczne przepływy dostępne do obsługi długu na poziomie –36,2 mld PLN w latach 2025–2040, przy zadłużeniu 19,2 mld PLN na koniec 2024 r. Po 2030 r. skumulowana luka finansowa sięga 53,8 mld PLN, co daje ok. 74 PLN/MWh. Moc zainstalowana bloków węglowych będzie spadać średnio o 10% rocznie, a wolumen produkcji energii netto zmniejszy się z 76 TWh w 2025 r. do ok. 16 TWh w 2040 r. Analiza oparta na modelu ARE (scenariusz WEM) uwzględniała zmiany makroekonomiczne, zapotrzebowanie na energię, strukturę miksu wytwórczego, ceny paliw i uprawnień do emisji CO₂. Wyniki tego modelu były podstawą szczegółowych kalkulacji w modelu finansowym.
Wnioski Zespołu:
- kluczowe są mechanizmy wspierające stabilne dostawy energii i mocy po akceptowalnych kosztach, niezależnie od struktury właścicielskiej instalacji,
- integracja aktywów węglowych w jednym podmiocie (NABE) jest obecnie nieuzasadniona ekonomicznie – brak źródeł pokrycia luki 53,8 mld PLN w latach 2025–2040,
- brak wydzielenia aktywów węglowych nie ogranicza inwestycji grup energetycznych, jeśli zastosuje się project finance i dywersyfikację finansowania,
- integracja aktywów węglowych może zaburzać mechanizmy konkurencyjne, co nie było badane przy tworzeniu NABE,
- nie wszystkie grupy energetyczne są obecnie zainteresowane wydzieleniem aktywów.
Dla utrzymania jednostek węglowych ważnych dla bezpieczeństwa energetycznego konieczne jest wdrożenie dodatkowych mechanizmów wsparcia, zwłaszcza po 2035 r. Za optymalne uznano działania skoordynowane: Mechanizm dekarbonizacyjny, Rynek mocy i Mechanizm elastyczności (non-fossil flexibility). Ich wdrożenie wymaga negocjacji z Komisją Europejską i notyfikacji pomocy publicznej. Mechanizm dekarbonizacyjny przewiduje wynagrodzenie dla jednostek niskoemisyjnych za obowiązek mocowy oraz czasowe wsparcie jednostek węglowych w tej samej grupie kapitałowej. Rynek Mocy ma zapewnić wystarczalność wytwarzania w istniejących i nowych źródłach dyspozycyjnych w długim terminie, a Mechanizm elastyczności – odpowiednią zdolność regulacyjną KSE przy rosnącej roli OZE.
Wsparcie dla wysokoemisyjnych źródeł po 2028 r. co do zasady będzie zakazane przez regulacje unijne. Dlatego Polska musi wywalczyć wyłączenia i wypracować mechanizmy wsparcia dla istniejących bloków węglowych aż do ich wygaszenia, aby uniknąć luki mocowej po 2029 r. Wymaga to zintensyfikowanych działań administracji publicznej na szczeblu krajowym i unijnym.
Źródło: www.sejm.gov.pl
Janusz Kowalski, Poseł na Sejm RP
