Interpelacja w sprawie używania Systemu Teleinformatycznego Izby Rozliczeniowej (STIR)

Interpelacja posła Janusza Kowalskiego z dnia 6 lipca 2025 roku w sprawie używania Systemu Teleinformatycznego Izby Rozliczeniowej (STIR) wobec uczciwych polskich przedsiębiorców.

STIR (System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej) jest pionierskim narzędziem analitycznym służącym do wykrywania karuzel podatkowych poprzez analizę przez podmioty sektora finansowego przepływów pieniężnych pomiędzy przedsiębiorcami. Regulacja STIR umożliwia również szefowi KAS zażądanie od podmiotu sektora finansowego zablokowania konta wykorzystywanego do opłacania fikcyjnych transakcji. Umożliwiona regulacją STIR blokada rachunku ma charakter silnie inwazyjny i powinna znajdywać bardzo oszczędne zastosowanie. Wskazane narzędzie znaleźć powinno zastosowanie jedynie wobec podmiotów, w stosunku do których istnieje uzasadnione zagrożenie zniknięcia ze zgromadzonymi na rachunku środkami.

W przestrzeni publicznej coraz częściej pojawiają się informacje o tym, że umożliwionej przez STIR blokadzie podlegają w znacznej mierze rachunki uczciwych przedsiębiorców, często ofiar przestępstw, którzy bez swojej wiedzy wykorzystywani byli przez mafie VAT-owskie w charakterze buforów.

Mając powyższe na uwadze, poseł Janusz Kowalski zwrócił się o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ile wynosiła w poszczególnych latach okresu 2019–2024 liczba blokad rachunków bankowych, liczba zablokowanych rachunków oraz liczba podmiotów objętych blokadami? Ile spośród wskazanych blokad dotyczyło podmiotów wykazujących cechy znikających podatników, ile buforów, a ile brokerów?

2. Ile wynosiła we wskazanym okresie liczba postanowień szefa KAS o przedłużeniu terminu blokady rachunków bankowych na czas nie dłuższy niż trzy miesiące z uwagi na fakt, iż zachodzi uzasadniona obawa, że podmiot nie wykona istniejącego zobowiązania w podatku VAT?

3. Ile wynosiła w poszczególnych latach okresu 2019–2024 wartość zablokowanych środków finansowych i ile wnosiła wartość wykrytych z wykorzystaniem STIR uszczupleń?

4. Ile w poszczególnych latach wskazanego okresu złożono zażaleń na zastosowanie blokad i w ilu przypadkach szef KAS, rozstrzygając jako organ II instancji, uchylił postanowienie I instancji?

5. Ile w poszczególnych latach złożono skarg do WSA na postanowienia szefa KAS o blokadzie rachunków i w ilu przypadkach sąd uchylił zaskarżone postanowienia?

6. Jakie działania podjęło Ministerstwo Finansów od 13 grudnia 2023 r. celem zapobiegania blokowaniu kont uczciwych podatników? Jakie działania planowane są w tym zakresie na lata 2026–2027?

7. W jaki sposób Ministerstwo Finansów planuje zrekompensować podatnikom straty wynikające z nieuzasadnionych blokad ich rachunków? Czy toczą się obecnie w Ministerstwie Finansów prace nad zaadresowaniem tego problemu? Kiedy propozycja odpowiedniej regulacji przedstawiona zostanie do konsultacji publicznych?

Oto odpowiedź Ministerstwa Finansów z dnia 24 lipca 2025 roku na przedstawione pytania:

1) Ile wynosiła w poszczególnych latach okresu 2019-2024 liczba blokad rachunków bankowych, liczba zablokowanych rachunków oraz liczba podmiotów objętych blokadami? Ile spośród wskazanych blokad dotyczyło podmiotów wykazujących cechy „znikających podatników”, ile „buforów”, a ile „brokerów”?

W zakresie pytania dotyczącego liczby blokad dokonanych na rachunkach znikających podatników, buforów i brokerów uprzejmie wyjaśniam, że przepisy Działu IIIB ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, dalej: „Ordynacja podatkowa”, regulujące przeciwdziałanie wykorzystywaniu sektora finansów publicznych do wyłudzeń skarbowych przewidują możliwość dokonywania blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego. Definicja legalna podmiotu kwalifikowanego została zawarta w art. 119zg pkt 4 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym przez podmiot kwalifikowany należy rozumieć osobę fizyczną będącą przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, osobę fizyczną prowadzącą działalność zarobkową na własny rachunek, która nie jest przedsiębiorcą, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Definicja ta precyzyjnie określa podmiot kwalifikowany, którego rachunek może być przedmiotem blokady. Definicja nie pozwala na rozróżnienie podmiotu kwalifikowanego jako bufora, brokera, czy też znikającego podatnika. Z uwagi na tak sformułowaną przez ustawodawcę definicję podmiotu kwalifikowanego przekazuję dane zgodnie z tą definicją.

2) Ile wynosiła we wskazanym okresie liczba postanowień Szefa KAS o przedłużeniu terminu blokady rachunków bankowych na czas nie dłuższy niż trzy miesiące z uwagi na fakt, iż zachodzi uzasadniona obawa, że podmiot nie wykona istniejącego zobowiązania w podatku VAT?

3) Ile wynosiła w poszczególnych latach okresu 2019-2024 wartość zablokowanych środków finansowych i ile wnosiła wartość wykrytych z wykorzystaniem STIR uszczupleń?

4) Ile w poszczególnych latach wskazanego okresu złożono zażaleń na zastosowanie blokad i w ilu przypadkach Szef KAS, rozstrzygając jako organ II. instancji, uchylił postanowienie I. instancji?

5) Ile w poszczególnych latach złożono skarg do WSA na postanowienia Szefa KAS o blokadzie rachunków i w ilu przypadkach Sąd uchylił zaskarżone postanowienia?

6) Jakie działania podjęło Ministerstwo Finansów od 13 grudnia 2023 r. celem zapobiegania blokowaniu kont uczciwych podatników? Jakie działania planowane są w tym zakresie na lata 2026-2027?

7) W jaki sposób Ministerstwo Finansów planuje zrekompensować podatnikom straty, wynikające z nieuzasadnionych blokad ich rachunków? Czy toczą się obecnie w Ministerstwie Finansów prace nad zaadresowaniem tego problemu? Kiedy propozycja odpowiedniej regulacji przedstawiona zostanie do konsultacji pub licznych?

Na wstępie pragnę zauważyć, że przed dokonaniem blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego niezbędne jest dokonanie analizy ryzyka wykorzystywania sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych przez skonkretyzowany podmiot przy uwzględnieniu posiadanych danych, w tym danych podatkowych, jak również danych uzyskanych od instytucji sektora bankowego. Blokada rachunku jest zatem stosowana wyłącznie wobec podmiotu kwalifikowanego, który może wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, a blokada jest konieczna, aby temu przeciwdziałać. Z tych względów nie podzielam stanowiska co do „blokowania kont uczciwych podatników”.

Dodatkowo uprzejmie wyjaśniam, że blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego jest możliwa na 72 godziny z możliwością przedłużenia jej o 3 miesiące, po spełnieniu ustawowych przesłanek określonych odpowiednio w art. 119zv § 1 i art. 119zw § 1 Ordynacji podatkowej. Blokada nie dotyczy rachunków osób fizycznych służących do ich prywatnych rozliczeń. Stosowanie tego środka jest ograniczone tylko do przypadków, w których zabezpieczenie interesów Skarbu Państwa nie jest możliwe przy użyciu środków łagodniejszych, nie ingerujących tak dalece w prawo własności.

Podmiot kwalifikowany ma prawo zaskarżenia postanowienia o przedłużeniu blokady na czas oznaczony nie dłuższy niż 3 miesiące. Środek zaskarżenia podlega rozpatrzeniu niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, zgodnie z art. 119zzb § 2 Ordynacji podatkowej. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego obowiązują, określone w art. 119zzb § 5 Ordynacji podatkowej, skrócone terminy na przekazanie akt i odpowiedzi na skargę (7 dni zamiast standardowych 30 dni) oraz na rozpatrzenie skargi przez wojewódzki sąd administracyjny (30 dni). Skrócenie powyższych terminów w stosunku do terminów określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zapewnia szybką kontrolę sądową prawidłowości blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego.

Odnosząc się do podniesionej kwestii zrekompensowania podatnikom szkód wynikających z nieuzasadnionych blokad ich rachunków, zauważam, jak wyżej wskazano, że na postanowienia w sprawie przedłużenia terminu blokady podmiotu kwalifikowanego w latach 2019-2024 zostało złożonych 505 zażaleń, po rozpatrzeniu których wniesiono 264 skargi do wojewódzkich sądów administracyjnych. Sądy administracyjne w 208 sprawach orzekły na korzyść organów, w tym w wyniku rozpatrzenia 64 skarg kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił jedynie 4 takie skargi.

Zaprezentowana powyżej statystyka pokazuje, że działania organów Krajowej Administracji Skarbowej w sprawach związanych z blokadami rachunków w ramach STIR są oceniane są jako zasadne i zgodne z prawem. Jednocześnie należy mieć na względzie, że kształtujące się na przestrzeni lat orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśniało i rozstrzygało kwestie związane ze stosowaniem przepisów Ordynacji podatkowej, kształtując linię orzeczniczą w tym zakresie. W tych sprawach, w których doszło do uchylenia rozstrzygnięcia organu przez sąd administracyjny, formułowane nowe poglądy dotyczące interpretacji i stosowania instytucji blokady rachunku bankowego oraz terminu jej przedłużenia były niezwłocznie stosowane przez organy Krajowej Administracji Skarbowej w kolejnych sprawach.

Dodatkowo uprzejmie informuje, iż aktualnie w Ministerstwie Finansów nie toczą się prace legislacyjne dotyczące zmian przepisów działu IIIB „Przeciwdziałanie wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych” Ordynacji podatkowej w zakresie, o którym mowa w zapytaniu.

Źródło: www.sejm.gov.pl

Janusz Kowalski, Poseł na Sejm RP 👍

Bądźmy w kontakcie:
▶ YouTube,
▶ Facebook
▶ Tik Tok
▶ Twitter
▶ Threads
▶ Instagram
▶ Linkedin
👉 NAPISZ DO MNIE: kontakt@januszkowalski.pl