Raport AI TAX

Pierwsza polska strategia cyfrowej transformacji do modelu administracji podatkowej 3.0 (Tax Administration 3.0). Raport przygotowany przez posła Janusza Kowalskiego i posła Jacka Sasina. 

Polska stoi przed koniecznością głębokiej przebudowy administracji podatkowej. Obecny model 2.0, oparty na cyfrowych formularzach i raportowaniu po fakcie, wyczerpał swoje możliwości – jest kosztowny dla przedsiębiorców, zbyt mało szczelny dla budżetu i nieprzystosowany do realiów gospodarki cyfrowej.

Nowy kierunek: administracja podatkowa 3.0 (Tax Administration 3.0)

Raport przedstawia strategię przejścia do nowoczesnego modelu TA 3.0, w którym rozliczenia podatkowe odbywają się automatycznie – w czasie rzeczywistym, bezpośrednio w systemach księgowych firm. Celem jest, aby podatek „rozliczał się sam”, a przedsiębiorca mógł skupić się na prowadzeniu działalności.

Inwestycja, która się opłaca

Analiza ekonomiczna pokazuje, że wdrożenie TA 3.0 (Tax Administration 3.0) to inwestycja o wysokim zwrocie. Przy łącznych kosztach 7,7 mld zł w horyzoncie ośmiu lat, korzyści dla państwa i gospodarki przekroczą 15,4 mld zł rocznie. Budżet państwa zyska 7,19 mld zł rocznie, głównie dzięki uszczelnieniu systemu podatkowego i automatyzacji procesów w KAS. Gospodarka zyska 8,22 mld zł, m.in. poprzez redukcję biurokracji w MŚP i uproszczenie płatności dzięki standardowi Request-to-Pay (R2P). Z perspektywy finansowej projekt zwraca się w 1,18 roku, a jego wartość bieżąca netto (NPV) w ciągu ośmiu lat sięga 62,85 mld zł.

Suwerenność technologiczna jako warunek sukcesu

System podatkowy to infrastruktura krytyczna. Polska musi zachować kontrolę nad danymi i technologią, unikając uzależnienia od globalnych dostawców. Raport wskazuje trzy filary suwerenności:

• Otwarte interfejsy (API) – gwarantujące równe szanse dla polskich firm IT
• Prawo jako kod (LaC) – cyfrowe, oficjalne reguły podatkowe eliminujące niepewność interpretacyjną
• Neutralność chmurowa – możliwość swobodnego przenoszenia systemów między dostawcami

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w administracji podatkowej wymaga pełnej przejrzystości. Kluczowe jest zapewnienie, by podatnik wiedział, dlaczego system podjął określoną decyzję (XAI), oraz by człowiek zachował nadzór nad kluczowymi rozstrzygnięciami (HIL).

Tax Administration 3.0 to nie tylko modernizacja systemu, lecz także fundament nowoczesnej, efektywnej i suwerennej administracji podatkowej – zgodnej z potrzebami cyfrowej gospodarki.

Janusz Kowalski, Poseł na Sejm RP 👍